Umowa kredytu podpisana, pieniądze na koncie, a po dwóch dniach przychodzi refleksja: rata jednak za wysoka, w innym banku ta sama kwota wyszła taniej albo zakup, na który miał pójść kredyt, przestał być aktualny. Ustawa o kredycie konsumenckim przewiduje na taką sytuację prosty mechanizm. Przez 14 dni od zawarcia umowy można się z niej wycofać bez podawania powodu i bez kar.
Odstąpienie nie oznacza jednak, że pieniądze zostają u kredytobiorcy. Trzeba je oddać razem z odsetkami za dni, w których z nich korzystał. Poniżej wyjaśniamy, jak liczyć terminy, co dokładnie zwrócić, jak napisać oświadczenie i co dzieje się z ubezpieczeniem oraz z kredytem wziętym na zakupy w sklepie.
Kogo dotyczy prawo do odstąpienia
Prawo do odstąpienia wynika z art. 53 ustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. Obejmuje typowe kredyty i pożyczki dla osób prywatnych do kwoty 255 550 zł: kredyt gotówkowy, pożyczkę z firmy pożyczkowej, kredyt ratalny w sklepie, kartę kredytową czy limit w koncie. Wyjątkiem od progu kwotowego są kredyty na remont domu lub mieszkania niezabezpieczone hipoteką, które podlegają ustawie także powyżej tej sumy. Nie ma znaczenia, czy umowę podpisano w oddziale, przez internet, w aplikacji czy u pośrednika w sklepie - przy umowach zawieranych na odległość stosuje się te same zasady (art. 58).
Kredyty hipoteczne mają osobną ustawę i osobne reguły, więc tutaj ich nie omawiamy.
Dyrektywa unijna CCD2, która zmienia zasady kredytu konsumenckiego, miała być stosowana od 20 listopada 2026 r. Polska jej jeszcze nie wdrożyła. Projekt nowej ustawy trafił do wykazu prac rządu 3 listopada 2026 r., a jego przyjęcie przez rząd zaplanowano na II kwartał 2027 r. Do tego czasu umowy podlegają obecnej ustawie z 2011 r., a opisane niżej zasady nadal obowiązują.
Jak liczyć 14 dni
Termin biegnie od dnia zawarcia umowy, nie od dnia wypłaty pieniędzy. Dzień podpisania nie wlicza się do terminu, więc przy umowie zawartej we wtorek 3 listopada 2026 r. ostatnim dniem na odstąpienie jest wtorek 17 listopada.
Ważna jest data wysłania, a nie doręczenia. Art. 53 ust. 5 mówi wprost, że do zachowania terminu wystarczy nadanie oświadczenia przed jego upływem. List polecony nadany 17 listopada jest więc w porządku, nawet jeśli bank odbierze go tydzień później. Mimo to lepiej nie zostawiać sprawy na ostatni dzień.
Jest też sytuacja, w której termin zaczyna się później. Jeśli umowa nie zawiera wszystkich elementów wymaganych przez art. 30 ustawy (np. RRSO, całkowitego kosztu kredytu, harmonogramu czy informacji o samym prawie odstąpienia), 14 dni liczy się od dnia, w którym kredytodawca dostarczy brakujące informacje. Braki w umowie mogą zresztą oznaczać więcej niż przedłużony termin, o czym piszemy w tekście o sankcji kredytu darmowego.
Co trzeba oddać i do kiedy
Zasada z art. 54 jest krótka: kredytobiorca nie ponosi żadnych kosztów odstąpienia poza odsetkami za okres od wypłaty kredytu do dnia jego spłaty. Kapitał i te odsetki trzeba zwrócić niezwłocznie, najpóźniej w ciągu 30 dni od złożenia oświadczenia. Za dzień spłaty uznaje się dzień, w którym pieniądze trafiły do kredytodawcy.
Kredytodawca nie może żądać innych opłat. Wyjątkiem są tylko bezzwrotne koszty, które poniósł na rzecz urzędów, np. opłaty administracyjne. Prowizja, opłata przygotowawcza czy koszt ubezpieczenia nie należą mu się, nawet jeśli były doliczone do kwoty kredytu.
Ile wynoszą odsetki za jeden dzień, kredytodawca musi wpisać w umowie (art. 30 ust. 1 pkt 15). Nie trzeba ich więc liczyć samodzielnie, wystarczy pomnożyć tę kwotę przez liczbę dni.
Założenia (przykład, nie oferta): umowa zawarta 3 listopada 2026 r., wypłata 20 000 zł na konto 4 listopada, oprocentowanie nominalne 11% w skali roku, prowizja 1 500 zł doliczona do kredytu. Oświadczenie o odstąpieniu wysłane 12 listopada, pieniądze zwrócone 16 listopada.
Odsetki dzienne: 20 000 zł × 11% / 365 = 6,03 zł. Od wypłaty do spłaty minęło 12 dni, więc odsetki wynoszą ok. 72,33 zł. Do oddania jest 20 072,33 zł. Prowizja 1 500 zł przepada po stronie kredytodawcy. Gdyby ta sama umowa trwała 36 miesięcy, przy racie 703,88 zł łączny koszt kredytu (odsetki plus prowizja) wyniósłby 5 339,77 zł. Krańcowy termin zwrotu w tym przykładzie to 12 grudnia 2026 r.
Odstąpienie jest tanie, ale tylko wtedy, gdy pieniądze są jeszcze na koncie albo da się je szybko zebrać. Nieoddany w 30 dniach kapitał staje się zaległością, więc przed wysłaniem oświadczenia upewnij się, skąd weźmiesz pieniądze. Jeśli powodem rezygnacji jest tańsza oferta w innym banku, porównaj obie umowy po RRSO i całkowitym koszcie, a ratę nowego kredytu sprawdź w kalkulatorze raty.
Oświadczenie o odstąpieniu: co powinno zawierać
Kredytodawca ma obowiązek dać konsumentowi wzór oświadczenia o odstąpieniu na trwałym nośniku, czyli np. w PDF albo na papierze (art. 53 ust. 3). Zwykle jest dołączony do umowy. Korzystanie z niego nie jest obowiązkowe, ale ułatwia sprawę, bo zawiera już adresy, pod które można pismo wysłać. Jeśli wzoru nie ma pod ręką, wystarczy własne pismo z tymi elementami:
- imię, nazwisko i adres kredytobiorcy, najlepiej także PESEL, żeby bank szybko odnalazł umowę;
- nazwa i adres kredytodawcy (z umowy lub wzoru oświadczenia);
- numer i data zawarcia umowy;
- jasne zdanie: „Odstępuję od umowy o kredyt konsumencki nr … zawartej dnia …, na podstawie art. 53 ustawy o kredycie konsumenckim”;
- prośba o wskazanie rachunku do zwrotu i dokładnej kwoty, jeśli nie ma ich w umowie;
- przy kredycie z ubezpieczeniem lub inną usługą: informacja, że odstąpienie obejmuje też te umowy (wynika to z ustawy, ale warto to zapisać);
- miejscowość, data i podpis (przy wersji papierowej).
Powodu nie trzeba podawać. Lepiej też nie dopisywać warunków w rodzaju „odstępuję, jeśli bank odda mi prowizję”, bo oświadczenie z warunkiem może wywołać spór o to, czy w ogóle zostało złożone.
Jak wysłać i jak zachować dowód
Oświadczenie można złożyć pod każdym adresem, który kredytodawca podał w umowie lub we wzorze: pocztą tradycyjną, na adres do doręczeń elektronicznych, przez bankowość internetową czy formularz na stronie, jeśli kredytodawca taką drogę przewidział. Najważniejsze, żeby mieć dowód daty. Przy liście to potwierdzenie nadania listu poleconego, przy kanale elektronicznym zrzut ekranu z datą i potwierdzenie wpływu, a przy wizycie w oddziale kopia z pieczątką i datą przyjęcia.
Ubezpieczenie i inne usługi dodatkowe
Do kredytów gotówkowych często dołączane jest ubezpieczenie na życie lub od utraty pracy, czasem pakiet assistance albo inna usługa. Art. 55 rozwiązuje sprawę jednym zdaniem: odstąpienie od umowy kredytu jest skuteczne także wobec umowy o usługę dodatkową związaną z kredytem, i to niezależnie od tego, czy świadczy ją sam kredytodawca, czy ktoś inny, np. ubezpieczyciel. Nie trzeba więc składać osobnego oświadczenia do ubezpieczyciela.
Po kilku tygodniach warto sprawdzić, czy ubezpieczenie rzeczywiście wygasło i czy składka pobrana z góry lub doliczona do kredytu została rozliczona.
Inaczej wygląda polisa kupiona samodzielnie, bez związku z kredytem. Ją rządzą przepisy kodeksu cywilnego: przy umowie ubezpieczenia zawartej na ponad 6 miesięcy konsument może od niej odstąpić w ciągu 30 dni (art. 812 § 4 KC), płacąc składkę tylko za czas, w którym ochrona trwała.
Kredyt wiązany, czyli zakupy na raty
Kredyt wiązany to kredyt, który służy wyłącznie sfinansowaniu konkretnego zakupu, np. pralki, kursu albo mebli, a sklep współpracuje z kredytodawcą przy zawieraniu umowy. Pieniądze idą wtedy prosto do sprzedawcy. Tu ustawa przewiduje dwie drogi.
Odstąpienie od kredytu, gdy zakup ma zostać
Można odstąpić od samego kredytu w ciągu 14 dni (art. 56), składając oświadczenie kredytodawcy lub pośrednikowi, np. w sklepie. Kredytodawca odbiera wtedy pieniądze od sprzedawcy. Jeśli towar został już wydany, sprzedawca zachowuje prawo do zapłaty ceny, chyba że klient od razu odda towar, a sprzedawca go przyjmie. Mówiąc prościej: rezygnacja z rat nie oznacza darmowego towaru, tylko konieczność zapłacenia za niego w inny sposób albo jego zwrotu. Odsetki płaci się za okres od wydania towaru (lub rozpoczęcia usługi) do dnia odstąpienia, najpóźniej w ciągu 30 dni od złożenia oświadczenia. Kredytodawca nie może przy tym uzależniać odstąpienia od kredytu od zwrotu towaru.
Odstąpienie od zakupu pociąga za sobą kredyt
Działa to także w drugą stronę. Jeśli klient odstąpi od samej umowy zakupu na podstawie innych przepisów, np. zwróci w terminie towar kupiony przez internet, odstąpienie obejmuje automatycznie także kredyt wiązany (art. 57). Przy zakupach z ratami w sklepie internetowym warto o tym pamiętać, bo zwrot paczki nie powinien zostawić „wiszącego” kredytu. Więcej o tym, gdzie przy ratach bywa ukryty koszt, piszemy w tekście o ratach 0%.
Odstąpienie a wcześniejsza spłata
Odstąpienie działa tylko przez 14 dni, a kredytodawcy należą się wtedy wyłącznie odsetki za dni korzystania z pieniędzy. Wcześniejsza spłata kredytu jest możliwa zawsze, ale koszty rozlicza się proporcjonalnie, a kredytodawca może czasem żądać rekompensaty. W pierwszych dwóch tygodniach odstąpienie jest więc zwykle korzystniejsze.
Co zrobić, gdy kredytodawca nie uznaje odstąpienia
Zdarza się, że kredytodawca nalicza kolejne raty, żąda prowizji albo twierdzi, że oświadczenie wpłynęło za późno. Pierwszym krokiem jest reklamacja na piśmie, z kopią oświadczenia i dowodem nadania. Instytucja finansowa ma co do zasady 30 dni na odpowiedź. Jeśli odpowiedź jest odmowna, można zwrócić się do Rzecznika Finansowego (wniosek o interwencję lub postępowanie polubowne) albo do miejskiego lub powiatowego rzecznika konsumentów, który pomaga bezpłatnie. Bezpłatną poradę prawną można też uzyskać w punktach nieodpłatnej pomocy prawnej prowadzonych przez powiaty.
Krótka lista kontrolna na pierwsze dni po podpisaniu umowy:
- Zapisz datę zawarcia umowy i policz ostatni dzień na odstąpienie.
- Znajdź w umowie wzór oświadczenia, adresy kredytodawcy i kwotę odsetek dziennych.
- Sprawdź, jakie usługi dodatkowe zawarto razem z kredytem.
- Upewnij się, że możesz oddać całą wypłaconą kwotę w ciągu 30 dni.
- Wyślij oświadczenie w sposób, który daje dowód daty.
- Po zwrocie pieniędzy poproś o potwierdzenie rozliczenia i wygaśnięcia umowy.
Jeśli po rezygnacji szukasz innej oferty, przed kolejnym podpisem przejdź przez naszą listę kontrolną z poradnika jak wybrać kredyt gotówkowy.
Przeczytaj też: reklamacja w banku i firmie pożyczkowej.
Najczęstsze pytania
Czy muszę podać powód odstąpienia od umowy kredytu?
Nie. Ustawa pozwala odstąpić bez podania przyczyny, a kredytodawca nie może uzależniać skuteczności oświadczenia od uzasadnienia.
Czy kredytodawca może pobrać prowizję mimo odstąpienia?
Nie. Poza odsetkami za dni korzystania z kredytu należą mu się tylko bezzwrotne opłaty poniesione na rzecz urzędów. Prowizja, także doliczona do kwoty kredytu, nie obciąża konsumenta.
Liczy się data wysłania czy doręczenia oświadczenia?
Data wysłania. Wystarczy nadać oświadczenie przed upływem 14 dni, ale trzeba mieć na to dowód, np. potwierdzenie nadania listu poleconego.
Co z ubezpieczeniem kupionym razem z kredytem?
Odstąpienie od kredytu obejmuje z mocy prawa także usługi dodatkowe związane z kredytem, w tym ubezpieczenie. Osobne oświadczenie do ubezpieczyciela nie jest potrzebne.
Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady finansowej ani prawnej dotyczącej konkretnej umowy.
