Utrata pracy, choroba, rozwód, nagły wydatek. Kłopoty ze spłatą rzadko biorą się z lekkomyślności, a ich skutki zależą głównie od tego, kiedy zaczniesz działać. Inaczej rozmawia się z bankiem na tydzień przed terminem raty, a inaczej po wypowiedzeniu umowy, gdy cały dług staje się wymagalny od razu.
Opisujemy, co możesz zrobić na każdym etapie: zanim pojawi się zaległość, gdy rata już nie wpłynęła, po wezwaniu do zapłaty i w czasie windykacji. Nie obiecujemy szybkiego „wyjścia z długów”, bo takiego nie ma. Pokazujemy, jakie prawa daje ustawa i gdzie szukać bezpłatnej pomocy.
Zanim pojawi się zaległość
Najwięcej możliwości masz, dopóki wszystkie raty są zapłacone. Bank widzi wtedy klienta z przejściowym problemem, a nie dłużnika. Zacznij od trzech rzeczy:
- Policz budżet na najbliższe 3-6 miesięcy. Wypisz dochody, stałe wydatki i wszystkie raty, także karty kredytowej, limitu w koncie i zakupów na raty. Sprawdź, ile realnie możesz płacić.
- Sprawdź, czy masz ubezpieczenie. Jeśli do kredytu kupiłeś polisę na wypadek utraty pracy lub niezdolności do pracy, przeczytaj jej warunki i zgłoś szkodę. Więcej o takich polisach w tekście o ubezpieczeniu kredytu gotówkowego.
- Skontaktuj się z bankiem przed terminem raty. Zapytaj, jakie rozwiązania oferuje: zmianę daty płatności, kilkumiesięczne zawieszenie spłaty kapitału, wydłużenie okresu kredytowania. Poproś o propozycję na piśmie, z nowym harmonogramem i kosztem.
Ustawowe wakacje kredytowe dotyczyły tylko kredytów hipotecznych i nie obejmują kredytów gotówkowych. Każda zmiana warunków przy kredycie konsumenckim jest więc umową z bankiem, a nie uprawnieniem z ustawy.
Rozważ też konsolidację, ale tylko wtedy, gdy obniża łączny koszt albo realnie ratuje budżet, a nie przesuwa problem o kilka lat. Kiedy ma sens, a kiedy nie, opisujemy w artykule o kredycie konsolidacyjnym. Kolejna pożyczka na spłatę raty to zwykle najgorsze wyjście, o czym piszemy w tekście o pożyczkach pozabankowych.
Restrukturyzacja i zmiana harmonogramu: ile to kosztuje
Restrukturyzacja to zmiana warunków spłaty uzgodniona z wierzycielem: dłuższy okres, niższe raty przez jakiś czas, przesunięcie zaległości na koniec harmonogramu. Niższa rata prawie zawsze oznacza wyższy łączny koszt, bo dłużej płacisz odsetki.
Kredyt 30 000 zł na 60 miesięcy, oprocentowanie stałe 12% rocznie, raty równe. Rata wynosi 667,33 zł. Po 24 ratach do spłaty zostaje 20 091,74 zł kapitału. Zakładamy, że bank zgadza się wydłużyć pozostały okres, oprocentowanie się nie zmienia i aneks nie kosztuje nic. To przykład obliczeniowy, a nie oferta.
| Pozostały okres spłaty | Nowa rata | Odsetki do końca | Dodatkowy koszt |
|---|---|---|---|
| 36 miesięcy (bez zmian) | 667,33 zł | 3 932,26 zł | - |
| 48 miesięcy | 529,09 zł | 5 304,70 zł | 1 372,45 zł |
| 60 miesięcy | 446,93 zł | 6 724,04 zł | 2 791,78 zł |
Wydłużenie o dwa lata obniża ratę o 220,40 zł miesięcznie, ale kosztuje prawie 2 800 zł więcej. Jeśli kłopot jest przejściowy, zapytaj, czy po poprawie sytuacji możesz bez opłat wrócić do krótszego okresu albo nadpłacać kredyt. Przy kredycie konsumenckim wcześniejsza spłata, także częściowa, zawsze jest możliwa. Własne warianty policzysz w kalkulatorze raty.
Gdy rata nie wpłynęła
Od pierwszego dnia po terminie bank może naliczać odsetki za opóźnienie, najwyżej w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie, czyli w listopadzie 2026 r. 18,5% rocznie. Przy racie 667,33 zł spóźnionej o 30 dni to najwyżej 10,15 zł, o 60 dni 20,29 zł. Do tego dochodzą opłaty za upomnienia, ale art. 33a ustawy o kredycie konsumenckim ogranicza je razem z odsetkami za opóźnienie do wysokości tych samych odsetek maksymalnych za opóźnienie, liczonych od zaległej kwoty.
Groźniejsze od kosztu są skutki dla historii kredytowej. Informacja o opóźnieniu trafia do BIK. Jeśli przekroczy 60 dni, a bank uprzedzi Cię o tym na co najmniej 30 dni wcześniej, może ją przetwarzać bez Twojej zgody nawet do 5 lat po spłacie. Jak to sprawdzić, wyjaśniamy w tekście o raporcie BIK.
Jeśli możesz zapłacić choć część raty, zapłać ją i poinformuj o tym bank. Mniejsza zaległość to niższe odsetki i mocniejsza pozycja w rozmowie o restrukturyzacji. Nie przestawaj odbierać korespondencji: terminy biegną od doręczenia, także wtedy, gdy listu nie odbierzesz.
Wezwanie do zapłaty i wniosek o restrukturyzację (art. 75c Prawa bankowego)
Bank nie może wypowiedzieć umowy od razu po opóźnieniu. Art. 75c Prawa bankowego wymaga, żeby najpierw wezwał Cię do zapłaty i wyznaczył termin nie krótszy niż 14 dni roboczych. W wezwaniu musi poinformować, że w ciągu 14 dni roboczych od jego otrzymania możesz złożyć wniosek o restrukturyzację zadłużenia.
Na wniosek klienta bank powinien umożliwić zmianę warunków lub terminów spłaty, jeśli uzasadnia to jego ocena Twojej sytuacji finansowej. Warunki restrukturyzacji ustalacie wspólnie. Gdy bank odrzuci wniosek, musi bez zbędnej zwłoki przekazać Ci na piśmie szczegółowe wyjaśnienie przyczyn. Przepis dotyczy także pożyczek udzielanych przez banki.
Co napisać we wniosku o restrukturyzację
- numer umowy i datę otrzymania wezwania,
- przyczynę kłopotów i to, czy są przejściowe (np. okres wypowiedzenia w pracy, zwolnienie lekarskie),
- Twoje dochody i stałe wydatki, z dokumentami,
- konkretną propozycję: jaką ratę możesz płacić i przez ile miesięcy,
- prośbę o pisemne uzasadnienie w razie odmowy.
Złóż wniosek w terminie i zachowaj dowód doręczenia. Instytucje pożyczkowe nie podlegają art. 75c Prawa bankowego. Z firmą pożyczkową też warto rozmawiać, ale jej zgoda na zmianę harmonogramu zależy wyłącznie od niej.
Wypowiedzenie umowy i co dalej
Jeśli zaległość nie zostanie spłacona, a restrukturyzacji nie uzgodniono, bank może wypowiedzieć umowę (art. 75 Prawa bankowego). Okres wypowiedzenia wynosi co najmniej 30 dni, chyba że umowa przewiduje dłuższy, a 7 dni tylko w razie zagrożenia upadłością kredytobiorcy. Po jego upływie cały pozostały dług staje się wymagalny, a odsetki za opóźnienie naliczane są już od całej kwoty.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przeważa pogląd, że wezwanie bez pouczenia o możliwości restrukturyzacji jest wadliwe, a oparte na nim wypowiedzenie nieskuteczne. Zdarzały się jednak orzeczenia odmienne. Jeśli dostałeś wypowiedzenie, sprawdź, czy wcześniej przyszło prawidłowe wezwanie. Zastrzeżenia zgłoś w reklamacji, a ocenę zostaw prawnikowi albo rzecznikowi konsumentów.
Windykacja, sprzedaż długu, sąd i komornik
Windykacja polubowna to telefony, listy i SMS-y od wierzyciela albo firmy, która działa w jego imieniu. Windykator nie ma uprawnień komornika: nie może zająć wynagrodzenia ani rzeczy, nie musisz wpuszczać go do domu. Możesz z nim negocjować ratalną spłatę zaległości, ale każde porozumienie zawieraj na piśmie.
Wierzyciel może sprzedać dług, np. funduszowi sekurytyzacyjnemu. Po otrzymaniu zawiadomienia o przelewie wierzytelności płać nowemu wierzycielowi i sprawdź, czy żądana kwota zgadza się z Twoimi wyliczeniami. Przy starych długach sprawdź też, czy roszczenie nie jest przedawnione, o czym piszemy w tekście o przedawnieniu długu.
Gdy sprawa trafi do sądu, często kończy się nakazem zapłaty. Na sprzeciw albo zarzuty masz zwykle 14 dni od doręczenia. Nie ignoruj takiego pisma, bo bez reakcji nakaz się uprawomocni. Dopiero tytuł wykonawczy pozwala komornikowi prowadzić egzekucję. Przy długach innych niż alimentacyjne komornik może zająć najwyżej połowę wynagrodzenia z umowy o pracę i musi zostawić kwotę równą minimalnemu wynagrodzeniu netto (w 2026 r. około 3 606 zł przy pełnym etacie). Na rachunku bankowym wolne od zajęcia jest co miesiąc 75% minimalnego wynagrodzenia, czyli 3 604,50 zł.
Gdzie szukać bezpłatnej pomocy
- Nieodpłatna pomoc prawna i nieodpłatne poradnictwo obywatelskie. Punkty prowadzą powiaty. Poradnictwo obywatelskie obejmuje wprost porady dla osób zadłużonych, w tym pomoc w ułożeniu planu działania. Wystarczy oświadczenie, że nie stać Cię na płatną pomoc. Na wizytę zapiszesz się telefonicznie w starostwie lub urzędzie miasta albo przez serwis gov.pl.
- Miejski lub powiatowy rzecznik konsumentów. Oceni umowę, wezwanie czy wypowiedzenie i może wystąpić do wierzyciela w Twojej sprawie.
- Rzecznik Finansowy. Pomaga w sporach z bankami i firmami pożyczkowymi, po wcześniejszej reklamacji. Porady i postępowanie interwencyjne są bezpłatne.
Upadłość konsumencka to rozwiązanie ostateczne, z poważnymi skutkami dla majątku i na lata. Zanim zaczniesz o niej myśleć, porozmawiaj z doradcą w punkcie nieodpłatnej pomocy. Ostrożnie podchodź do płatnych firm „oddłużeniowych”, zwłaszcza tych, które pobierają opłatę z góry. To, co oferują, możesz zwykle zrobić sam albo z bezpłatnym doradcą.
Plan działania krok po kroku
| Moment | Co zrobić |
|---|---|
| Gdy widzisz, że zabraknie na ratę | budżet, sprawdzenie ubezpieczenia, kontakt z bankiem przed terminem, prośba o propozycję na piśmie |
| Pierwsze dni opóźnienia | wpłata choćby części raty, informacja do banku, wstępne rozmowy o zmianie harmonogramu |
| Po otrzymaniu wezwania | wniosek o restrukturyzację w ciągu 14 dni roboczych, z dokumentami i konkretną propozycją |
| Po odmowie lub wypowiedzeniu | sprawdzenie wezwania i uzasadnienia odmowy, reklamacja, rzecznik konsumentów lub punkt nieodpłatnej pomocy |
| Nakaz zapłaty z sądu | reakcja w terminie, zwykle 14 dni, najlepiej po konsultacji z prawnikiem |
Najczęstsze pytania
Czy bank musi zgodzić się na restrukturyzację?
Nie ma obowiązku przyjęcia każdego wniosku. Musi go jednak rozpatrzyć, umożliwić restrukturyzację, jeśli uzasadnia to ocena Twojej sytuacji, a w razie odmowy przekazać na piśmie szczegółowe wyjaśnienie.
Po ilu dniach opóźnienia bank może wypowiedzieć umowę?
Ustawa nie podaje liczby dni. Bank musi najpierw wysłać wezwanie z terminem co najmniej 14 dni roboczych i pouczeniem o restrukturyzacji. Dopiero gdy zaległość nie zostanie spłacona, może wypowiedzieć umowę z co najmniej 30-dniowym okresem wypowiedzenia.
Czy krótkie opóźnienie zostanie w BIK na lata?
Bez Twojej zgody dane po spłacie mogą być przetwarzane tylko przy opóźnieniu ponad 60 dni i po uprzednim powiadomieniu. Krótsze opóźnienie widać w trakcie spłaty, a po jej zakończeniu nie jest udostępniane bez zgody.
Czy windykator może przyjść do domu?
Może zaproponować wizytę, ale nie musisz go wpuszczać ani niczego mu wydawać. Uprawnienia do zajęcia majątku ma tylko komornik, i to na podstawie tytułu wykonawczego.
Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej ani finansowej.
