Kredyt wzięty na cudze dane to wciąż jedno z częstszych oszustw finansowych. Wystarczy skradziony dowód, zdjęcie dokumentu wysłane „do weryfikacji” albo wyciek danych, żeby ktoś spróbował podpisać umowę w Twoim imieniu. Zastrzeżenie numeru PESEL jest bezpłatne, zajmuje kilka minut i od czerwca 2024 r. ma realne skutki prawne dla banków i firm pożyczkowych.
Wyjaśniamy, jak zastrzec i odblokować PESEL, co dokładnie muszą sprawdzać kredytodawcy, kiedy zastrzeżenie przeszkadza w codziennych sprawach i co zrobić, gdy kredyt na Twoje dane już ktoś zaciągnął.
Na czym polega zastrzeżenie PESEL
Rejestr zastrzeżeń numerów PESEL działa od 17 listopada 2023 r. na podstawie ustawy z 7 lipca 2023 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczania niektórych skutków kradzieży tożsamości. Prowadzi go minister cyfryzacji. Zastrzeżenie to po prostu wpis w tym rejestrze: sygnał dla instytucji finansowych, że nie wolno zawierać umowy kredytu ani wypłacać dużej sumy w gotówce na ten numer.
Zastrzeżenie nie blokuje dokumentów ani konta w banku. Z zastrzeżonym numerem można płacić kartą, robić przelewy, korzystać z BLIK-a i bankomatu, iść do lekarza, odebrać receptę czy załatwić sprawę w urzędzie. Według danych Ministerstwa Cyfryzacji na koniec 2025 r. zastrzeżony PESEL miało ponad 7,5 mln osób.
Jak zastrzec PESEL
Są trzy drogi, wszystkie bezpłatne:
- Aplikacja mObywatel. Po zalogowaniu wybierasz usługę „Zastrzeż PESEL”. Zmiana działa od razu.
- Serwis mobywatel.gov.pl. Logujesz się profilem zaufanym, e-dowodem albo przez bankowość elektroniczną i składasz wniosek online.
- Dowolny urząd gminy. Wystarczy dowód osobisty lub paszport. Urzędnik drukuje wniosek z systemu, Ty sprawdzasz dane i podpisujesz. Zastrzeżenie jest wprowadzane od ręki, dostajesz potwierdzenie.
PESEL bywa też zastrzegany z urzędu. Dzieje się tak np. wtedy, gdy zgłosisz utratę dowodu osobistego lub podejrzenie, że ktoś używa Twoich danych, i dowód zostanie unieważniony. Takie zastrzeżenie nie znika samo po odebraniu nowego dowodu, trzeba je cofnąć, jeśli jest potrzebne.
Co od 1 czerwca 2024 r. muszą robić banki i firmy pożyczkowe
Od 1 czerwca 2024 r. sprawdzanie rejestru jest obowiązkowe. Kredytodawca, czyli bank, SKOK albo firma pożyczkowa, musi zweryfikować, czy PESEL nie jest zastrzeżony, zanim zawrze umowę o kredyt konsumencki. Dotyczy to także zakupów na raty i zmian umowy, które zwiększają zadłużenie, np. podwyższenia limitu na karcie kredytowej. Banki sprawdzają rejestr również przy otwieraniu rachunku. Obowiązek weryfikacji mają też m.in. notariusze przy sprzedaży lub obciążeniu nieruchomości oraz operatorzy telekomunikacyjni przy wydawaniu duplikatu karty SIM.
Najważniejszy dla kredytobiorcy jest art. 9b ustawy o kredycie konsumenckim. Jeśli w chwili zawarcia umowy PESEL konsumenta był zastrzeżony, kredytodawca nie może dochodzić roszczeń z tej umowy ani sprzedać wierzytelności, np. firmie windykacyjnej. Ryzyko wyłudzenia przechodzi więc na instytucję, która nie sprawdziła rejestru albo zignorowała wynik.
Wyjątki są wąskie. Przepis nie działa, gdy rejestr był niedostępny dłużej niż 15 minut, a kredytodawca udokumentował próby weryfikacji i zachował należytą staranność. Obowiązku sprawdzania rejestru nie ma też przy drobnych kredytach zawieranych na odległość w ramach umowy o charakterze ciągłym, w których pieniądze trafiają do sprzedawcy, a łączne zadłużenie nigdy nie przekracza minimalnego wynagrodzenia. Tak bywają skonstruowane niektóre usługi odroczonych płatności, o których piszemy przy ratach 0% i „kup teraz, zapłać później”.
Przy wypłacie gotówki w placówce bank sprawdza rejestr, gdy suma wypłat danego dnia przekracza trzykrotność minimalnego wynagrodzenia. Przy płacy minimalnej 4806 zł w 2026 r. to 3 × 4806 zł = 14 418 zł. Jeśli PESEL jest wtedy zastrzeżony, bank wstrzymuje wypłatę gotówki na 12 godzin, a późniejsze cofnięcie zastrzeżenia tej blokady nie zdejmuje. Planując dużą wypłatę, odblokuj numer wcześniej.
Jak cofnąć zastrzeżenie przed kredytem
Cofnięcie jest tak samo proste jak zastrzeżenie: w mObywatelu, na stronie gov.pl albo w urzędzie gminy. W aplikacji masz dwie opcje:
- cofnięcie bezterminowe, które obowiązuje, dopóki sam nie zastrzeżesz numeru ponownie;
- cofnięcie czasowe, z datą i godziną, po której PESEL zostanie zastrzeżony automatycznie.
Przy kredycie bezpieczniej wybrać wariant czasowy, ale z zapasem. Bank sprawdza rejestr w chwili zawarcia umowy, a proces od wniosku do podpisu i wypłaty potrafi trwać kilka dni. Jeśli zastrzeżenie wróci za wcześnie, umowy nie da się zawrzeć i trzeba będzie odblokować numer jeszcze raz. Przy porównywaniu ofert i składaniu wniosków pomoże lista kontrolna przed podpisaniem umowy kredytu.
Kiedy odblokować PESEL: krótka ściągawka
| Sytuacja | Czy trzeba cofnąć zastrzeżenie |
|---|---|
| Kredyt gotówkowy, pożyczka, kredyt samochodowy | tak, do czasu podpisania umowy |
| Zakupy na raty w sklepie lub online | zwykle tak |
| Podwyższenie limitu na karcie lub w koncie | tak |
| Założenie nowego konta w banku | tak |
| Wypłata w okienku powyżej 14 418 zł dziennie (2026 r.) | tak, przed dyspozycją |
| Sprzedaż mieszkania u notariusza | tak |
| Duplikat karty SIM | tak |
| Płatność kartą, przelew, BLIK, bankomat | nie |
| Wizyta u lekarza, sprawy urzędowe, wybory | nie |
Historia sprawdzeń, czyli kto pytał o Twój PESEL
W mObywatelu widać historię zmian statusu i listę instytucji, które sprawdzały numer w rejestrze, wraz z powodem zapytania. Jeśli pojawi się tam bank albo firma pożyczkowa, w której nie składałeś wniosku, to mocny sygnał, że ktoś próbował wziąć kredyt na Twoje dane. Można też włączyć powiadomienia w aplikacji.
Rejestr PESEL i BIK uzupełniają się. Rejestr zatrzymuje kredyt przy podpisaniu umowy, a BIK pokazuje zapytania kredytowe i zobowiązania, które już powstały. Płatne Alerty BIK wysyłają SMS, gdy na Twoje dane wpłynie nowy wniosek, a bezpłatne Powiadomienia BIK przychodzą e-mailem, bez szczegółów zdarzenia. Szerzej o tym, jak czytać historię i co oznaczają zapytania, piszemy w tekście o raporcie BIK.
Gdy ktoś wziął kredyt na Twoje dane: co zrobić po kolei
- Zastrzeż PESEL, jeśli jeszcze nie jest zastrzeżony. Jeżeli zginął dowód, zgłoś jego utratę w urzędzie lub przez gov.pl.
- Zawiadom policję lub prokuraturę. Podszywanie się pod inną osobę i wyłudzenie kredytu to przestępstwa. Zachowaj kopię zawiadomienia i numer sprawy.
- Złóż reklamację u kredytodawcy. Napisz, że umowy nie zawierałeś, poproś o kopię umowy i dokumentów z weryfikacji tożsamości oraz o wstrzymanie windykacji. Jeśli PESEL był wtedy zastrzeżony, powołaj się na art. 9b ustawy o kredycie konsumenckim. Terminy odpowiedzi opisujemy w tekście o reklamacji w banku i firmie pożyczkowej.
- Sprawdź BIK i biura informacji gospodarczej. Zamów kopię danych lub raport i zażądaj sprostowania wpisów dotyczących wyłudzonej umowy.
- Pilnuj korespondencji z sądu. Jeśli przyjdzie nakaz zapłaty, na sprzeciw masz 14 dni od doręczenia. To kredytodawca musi wykazać, że umowę zawarłeś Ty.
- Szukaj wsparcia. Gdy instytucja odrzuca reklamację, możesz zwrócić się do Rzecznika Finansowego, miejskiego lub powiatowego rzecznika konsumentów albo do punktu nieodpłatnej pomocy prawnej.
Zastrzeżony PESEL nie chroni przed oszustwem, w którym to Ty sam, pod wpływem fałszywego „konsultanta banku” czy „policjanta”, odblokowujesz numer i podpisujesz umowę. Żadna instytucja nie ma prawa prosić o cofnięcie zastrzeżenia przez telefon. Jeśli ktoś tego żąda, przerwij rozmowę i zadzwoń do banku na numer z jego strony lub karty.
Lista kontrolna: ochrona danych w praktyce
- PESEL zastrzeżony i odblokowywany tylko na czas konkretnej umowy.
- Powiadomienia w mObywatelu włączone, historia sprawdzeń przeglądana co jakiś czas.
- Kopia danych z BIK zamawiana bezpłatnie raz na pół roku albo alerty BIK.
- Zdjęć ani skanów dowodu nie wysyłasz w odpowiedzi na ogłoszenia, SMS-y i wiadomości z komunikatorów.
- Utratę dokumentu zgłaszasz od razu, bez czekania „aż się znajdzie”.
Najczęstsze pytania
Czy zastrzeżenie PESEL kosztuje?
Nie. Zastrzeżenie i cofnięcie są bezpłatne, zarówno w mObywatelu, jak i w urzędzie gminy.
Czy zastrzeżony PESEL obniża zdolność kredytową albo scoring BIK?
Nie. Zastrzeżenie nie jest informacją o zadłużeniu. Utrudnia jedynie zawarcie umowy, dopóki go nie cofniesz.
Ile trwa odblokowanie PESEL?
W mObywatelu i w urzędzie zmiana działa od razu. Można ustawić automatyczny powrót zastrzeżenia o wybranej godzinie.
Czy muszę spłacać kredyt wzięty na moje dane, jeśli PESEL był zastrzeżony?
Kredytodawca, który zawarł umowę mimo zastrzeżenia, nie może dochodzić z niej roszczeń ani sprzedać długu. Wyjątkiem jest udokumentowana awaria rejestru trwająca ponad 15 minut.
Tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani finansowej.
