Raty 0% i płatności „kup teraz, zapłać później” kuszą tym samym: bierzesz rzecz od razu, a płacisz później, często bez odsetek. Bywa, że rzeczywiście nic to nie kosztuje. Bywa też, że koszt jest schowany w ubezpieczeniu, prowizji, wyższej cenie albo w opłatach, które pojawiają się dopiero po przekroczeniu terminu.
Wyjaśniamy, jak działają oba rozwiązania, jak sprawdzić, czy „zero procent” naprawdę oznacza zero, co mówią przepisy w listopadzie 2026 r. i co się dzieje, gdy spłata się opóźni. Przykłady są policzone, a założenia podane przy każdym z nich.
Jak działają raty 0%
Kupując na raty w sklepie, podpisujesz dwie umowy: sprzedaży ze sklepem i kredytu z bankiem albo inną instytucją finansową. To nadal kredyt, tylko wygodnie podany przy kasie lub w koszyku internetowym. Bank sprawdza twoją zdolność kredytową i dane w BIK, a sama umowa i jej spłata trafiają do historii kredytowej.
Skoro klient nie płaci odsetek, ktoś inny płaci za finansowanie. Najczęściej jest to sprzedawca, który przekazuje bankowi prowizję i traktuje ją jak koszt sprzedaży, podobnie jak reklamę czy rabat. Dla kupującego taka oferta może być naprawdę darmowa. Trzeba jednak sprawdzić trzy rzeczy: RRSO, całkowitą kwotę do zapłaty i cenę towaru w porównaniu z zakupem bez rat.
Jeśli kredyt służy wyłącznie zakupowi konkretnego towaru, a bank współpracuje ze sklepem, jest to kredyt wiązany. Gdy skutecznie odstąpisz od umowy sprzedaży (na przykład zwrócisz w terminie rzecz kupioną przez internet), odstąpienie obejmuje też kredyt. A jeśli sklep nie wywiąże się z umowy i wezwanie go do tego nie pomoże, możesz dochodzić roszczeń od kredytodawcy, do wysokości kredytu.
Gdzie bywa koszt w „darmowych” ratach
Najczęstsze miejsca, w których pojawia się koszt:
- ubezpieczenie - na przykład od utraty pracy lub na życie, czasem wymagane jako warunek oferty;
- prowizja lub opłata przygotowawcza pobierana z góry albo doliczana do pierwszej raty;
- opłaty za obsługę - za list, przypomnienie, prowadzenie rachunku czy kartę, którą trzeba założyć;
- utracony rabat - przy płatności gotówką lub w innym sklepie ten sam towar bywa tańszy;
- warunki dodatkowe, na przykład konieczność spłacania rat z konkretnego konta.
Jeśli bank wymaga dodatkowych kosztów, powinny one znaleźć się w RRSO i w formularzu informacyjnym. RRSO 0% oznacza, że od strony kredytu nie płacisz nic ponad cenę. Jak czytać ten wskaźnik, wyjaśniamy w tekście RRSO: co to jest i jak porównywać oferty.
Poniżej zestawienie dla telewizora za 3000 zł w 10 ratach po 300 zł. Wszystkie wartości to przykłady obliczeniowe, a nie warunki konkretnej oferty.
| Wariant | Założenie | Ile płacisz ponad cenę | RRSO |
|---|---|---|---|
| Raty naprawdę 0% | Brak dodatkowych opłat | 0 zł | 0% |
| Ubezpieczenie wymagane | 0,3% kwoty kredytu miesięcznie, czyli 9 zł do każdej raty | 90 zł | 6,69% |
| Prowizja | 5% kwoty, czyli 150 zł płacone przy podpisaniu | 150 zł | 11,93% |
| Utracony rabat | Za gotówkę ten sam telewizor kosztuje 2850 zł | 150 zł | ekonomicznie jak 11,93% |
Ostatni wiersz dobrze pokazuje, że koszt nie musi wynikać z umowy kredytu. Formalnie RRSO wynosi 0%, ale jeśli za tę samą rzecz zapłacisz gotówką 150 zł mniej, wybierając raty, oddajesz te pieniądze. W ujęciu rocznym wychodzi to tyle samo, co prowizja 150 zł. Wysokość rat przy innych założeniach policzysz w kalkulatorze raty.
„Kup teraz, zapłać później”: jak działa
BNPL (z angielskiego buy now, pay later) to odroczona płatność oferowana w sklepach internetowych i aplikacjach. Zwykle wygląda tak: zamawiasz towar, wybierasz płatność odroczoną, a fakturę opłacasz po kilkudziesięciu dniach. Często można też rozłożyć kwotę na kilka części. Za opłatę w terminie zazwyczaj nie płacisz nic, a pieniądze dostaje od razu sklep, bo zakup finansuje firma świadcząca usługę.
Według danych Biura Informacji Kredytowej cytowanych w mediach w lipcu 2026 r. z płatności odroczonych od listopada 2022 r. skorzystało 3,5 mln osób, a liczba transakcji w pierwszych czterech miesiącach 2026 r. wzrosła rok do roku o ponad 40%. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów przypomina, że odroczona płatność to kredyt, nawet jeśli w aplikacji wygląda jak zwykła metoda płatności.
Ryzyko nie leży w pojedynczym zakupie, tylko w ich sumie. Kilka odroczonych płatności po 100-200 zł łatwo przeoczyć, a wszystkie mogą przypaść na ten sam tydzień. Część dostawców przekazuje dane do BIK, więc spóźnienia mogą się odbić na późniejszym wniosku o kredyt. Jak sprawdzić, co o tobie widnieje w bazie, wyjaśniamy w poradniku o raporcie BIK.
BNPL i raty w świetle przepisów w listopadzie 2026 r.
W listopadzie 2026 r. nadal obowiązuje ustawa o kredycie konsumenckim z 2011 r. Z punktu widzenia zakupów na raty i płatności odroczonych najważniejsze są w niej dwie zasady:
- za kredyt konsumencki uważa się także odroczenie terminu płatności, jeśli konsument ponosi z tego tytułu koszty (art. 3 ust. 2 pkt 3);
- ustawy nie stosuje się do umów, w których konsument nie płaci oprocentowania ani innych kosztów (art. 4 ust. 1 pkt 1).
W praktyce oznacza to, że bezpłatna odroczona płatność lub raty z zerowym kosztem mogą być poza ustawą. Nie musisz wtedy dostać formularza informacyjnego, a prawo do odstąpienia od umowy kredytu w 14 dni z tej ustawy może nie przysługiwać. Nie znika natomiast prawo do zwrotu towaru kupionego przez internet na podstawie przepisów o prawach konsumenta. Gdy pojawia się opłata, na przykład za rozłożenie na raty lub przedłużenie terminu, umowa wchodzi pod ustawę i obejmuje ją między innymi limit kosztów pozaodsetkowych i maksymalne oprocentowanie (przy stopie referencyjnej NBP 3,75% odsetki maksymalne to 14,5% rocznie).
Zmiany przynosi unijna dyrektywa 2023/2225, nazywana CCD2. Państwa miały ją wdrożyć do 20 listopada 2025 r., a nowe zasady mają być stosowane od 20 listopada 2026 r. Dyrektywa obejmuje większość płatności odroczonych, także darmowych. Wyłączenie zostaje wąskie: dotyczy w uproszczeniu odroczenia oferowanego bezpośrednio przez sprzedawcę, bez odsetek i opłat, z krótkim terminem zapłaty i ograniczonymi kosztami opóźnienia. Polska nie uchwaliła jednak ustawy wdrażającej. Wcześniejszy projekt wycofano z prac w maju 2026 r., a na początku listopada nowy projekt przygotowywany w Ministerstwie Sprawiedliwości trafił do wykazu prac legislacyjnych rządu. Do czasu uchwalenia i wejścia w życie nowej ustawy stosuje się przepisy z 2011 r., więc warto śledzić, kiedy się to zmieni.
Co się dzieje, gdy spóźnisz się ze spłatą
Przy ratach 0% i przy płatności odroczonej opóźnienie zwykle kończy darmowość. Mogą pojawić się odsetki za opóźnienie, opłaty za upomnienia, a po dłuższym czasie wpis o zaległości w BIK lub w biurze informacji gospodarczej i działania windykacyjne. Odsetki za opóźnienie nie mogą przekroczyć maksymalnych odsetek za opóźnienie z art. 481 KC, które przy obecnej stopie referencyjnej wynoszą 18,5% rocznie.
Odroczona płatność na 600 zł, spłacona 30 dni po terminie. Przy odsetkach za opóźnienie na maksymalnym poziomie 18,5% rocznie: 600 zł × 18,5% × 30 / 365 = 9,12 zł. Sama kwota odsetek nie jest wysoka. Większy problem to ewentualne opłaty z regulaminu i negatywny wpis w historii kredytowej, który może utrudnić uzyskanie kredytu w przyszłości.
Jeśli widzisz, że nie zdążysz z płatnością, skontaktuj się z firmą przed terminem i zapytaj o możliwe rozwiązania. Przy sporze pomocy można szukać u Rzecznika Finansowego (sprawy z bankami i firmami pożyczkowymi), u miejskiego lub powiatowego rzecznika konsumentów oraz w punktach nieodpłatnej pomocy prawnej.
Lista kontrolna przed kliknięciem „kupuję na raty”
- Sprawdź RRSO i całkowitą kwotę do zapłaty. Przy prawdziwych ratach 0% suma rat równa się cenie.
- Porównaj cenę z zakupem bez rat w tym samym sklepie i w innych sklepach.
- Upewnij się, czy ubezpieczenie jest dobrowolne. Jeśli tak, możesz z niego zrezygnować.
- Sprawdź, czy są opłaty za prowadzenie, przypomnienia, zmianę terminu lub wcześniejszą spłatę.
- Przy BNPL zapisz termin płatności w kalendarzu albo ustaw przypomnienie w aplikacji.
- Policz wszystkie raty i odroczone płatności, które spłacasz w danym miesiącu, a nie tylko tę jedną.
- Zapytaj siebie, czy kupiłbyś tę rzecz, gdybyś musiał zapłacić od razu. Jeśli nie, zakup można odłożyć.
Każdy kredyt ratalny, także darmowy, zmniejsza zdolność kredytową, dopóki go spłacasz. Jeśli w najbliższych miesiącach planujesz większy kredyt, warto o tym pamiętać. Więcej w tekście o zdolności kredytowej.
Przeczytaj też: pożyczka pozabankowa.
Najczęstsze pytania
Czy raty 0% są naprawdę darmowe?
Mogą być, jeśli RRSO wynosi 0%, suma rat równa się cenie, a ten sam towar nie jest tańszy przy płatności od razu. Koszt często kryje się w ubezpieczeniu, prowizji albo utraconym rabacie.
Czy płatność odroczona trafia do BIK?
Może. Część dostawców usług BNPL przekazuje dane do BIK, a BIK publikuje statystyki takich transakcji. Opóźnienia mogą zostać tam odnotowane.
Czy od darmowych rat mogę odstąpić w 14 dni?
Prawo z ustawy o kredycie konsumenckim dotyczy umów, za które płacisz. Przy kredycie bez żadnych kosztów może nie przysługiwać, ale zwrot towaru kupionego przez internet działa na odrębnych zasadach i przy kredycie wiązanym obejmuje też kredyt.
Czy od 20 listopada 2026 r. BNPL podlega nowym przepisom?
Dyrektywa CCD2 przewiduje stosowanie nowych zasad od tej daty, ale na początku listopada 2026 r. Polska nie miała jeszcze ustawy wdrażającej. Do jej wejścia w życie obowiązuje ustawa z 2011 r.
Ten tekst ma charakter informacyjny i nie jest poradą finansową ani prawną.
