Dług z kredytu albo pożyczki nie wisi nad nikim bez końca. Jeśli wierzyciel przez kilka lat nic nie zrobi, roszczenie się przedawnia, a wobec konsumenta oznacza to w praktyce koniec możliwości dochodzenia go w sądzie. Diabeł tkwi jednak w datach: od kiedy liczyć, ile lat, co przerywa bieg terminu i dlaczego jeden list z prośbą o rozłożenie zaległości na raty potrafi przesunąć wszystko o kilka lat.
Opisujemy zasady obowiązujące od 9 lipca 2018 r., kiedy znowelizowano przepisy Kodeksu cywilnego o przedawnieniu. Pokazujemy też, co przedawnienie zmienia, a czego nie zmienia w BIK i w rejestrach dłużników.
Co właściwie znaczy, że dług się przedawnił
Przedawnienie nie kasuje długu. Zobowiązanie dalej istnieje, ale staje się tzw. zobowiązaniem naturalnym: wierzyciel może o nie prosić, natomiast nie może go skutecznie wyegzekwować przez sąd i komornika. Jeśli dłużnik dobrowolnie zapłaci przedawniony dług, nie odzyska później tych pieniędzy jako nienależnych.
Od 2018 r. konsument jest chroniony mocniej niż przedsiębiorca. Zgodnie z art. 117 § 2¹ Kodeksu cywilnego po upływie terminu nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi. W praktyce sąd sam, z urzędu, sprawdza, czy roszczenie wobec konsumenta się przedawniło, i oddala pozew, nawet jeśli pozwany nic na ten temat nie napisał. Przedsiębiorca musi taki zarzut podnieść sam.
Jest jeden wyjątek. Art. 117¹ pozwala sądowi w wyjątkowych przypadkach nie uwzględnić przedawnienia wobec konsumenta, jeśli przemawiają za tym względy słuszności. Sąd bierze wtedy pod uwagę m.in. długość terminu, czas, jaki minął od jego upływu, i to, dlaczego wierzyciel zwlekał, w tym zachowanie samego dłużnika. Przy zwykłym kredycie, którego bank lub fundusz po prostu nie dochodził na czas, to rzadka sytuacja.
Ile lat: 3 czy 6
Art. 118 Kodeksu cywilnego mówi, że podstawowy termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla świadczeń okresowych i roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej trzy lata. Przy kredytach konsumenckich ważna jest ta druga część zdania. Liczy się działalność wierzyciela, nie dłużnika. Bank, SKOK czy firma pożyczkowa udzielają kredytów w ramach swojej działalności, więc ich roszczenia wobec konsumenta przedawniają się zwykle po trzech latach.
| Rodzaj długu | Termin przedawnienia |
|---|---|
| Kredyt bankowy, karta kredytowa, limit w koncie | 3 lata |
| Pożyczka z firmy pożyczkowej, zakupy na raty | 3 lata |
| Ten sam dług kupiony przez fundusz sekurytyzacyjny lub firmę windykacyjną | 3 lata, jak u pierwotnego wierzyciela |
| Odsetki (świadczenia okresowe) | 3 lata |
| Pożyczka od osoby prywatnej, która nie prowadzi działalności | 6 lat |
| Dług stwierdzony prawomocnym wyrokiem lub nakazem zapłaty | 6 lat (art. 125 KC) |
Kupno wierzytelności nie wydłuża terminu. Fundusz wchodzi w prawa banku i ma dokładnie tyle czasu, ile zostało bankowi. Inaczej działa to w drugą stronę: własne roszczenia konsumenta wobec banku, np. o zwrot prowizji po wcześniejszej spłacie kredytu, przedawniają się po sześciu latach.
Koniec roku kalendarzowego
Od 2018 r. termin przedawnienia, który wynosi co najmniej dwa lata, nie kończy się w dniu „rocznicy”, tylko ostatniego dnia roku kalendarzowego, w którym by upłynął. Trzy lata liczone od 15 czerwca 2021 r. mijają więc nie 15 czerwca 2024 r., lecz 31 grudnia 2024 r. Do roszczeń konsumenckich powstałych przed 9 lipca 2018 r. stosuje się przepisy przejściowe i tam rachunek bywa inny.
Od kiedy liczyć termin
Bieg przedawnienia zaczyna się w dniu, w którym roszczenie stało się wymagalne, czyli w którym wierzyciel mógł już żądać zapłaty (art. 120 KC). Przy kredycie spłacanym w ratach są dwie typowe sytuacje.
- Umowa nie została wypowiedziana. Każda niezapłacona rata przedawnia się osobno, licząc od jej terminu płatności. Część zaległości może więc być już przedawniona, a część nie.
- Kredytodawca wypowiedział umowę. Raty zaległe sprzed wypowiedzenia nadal liczy się osobno. Reszta kredytu staje się wymagalna po upływie okresu wypowiedzenia i od tego dnia biegnie dla niej jeden wspólny termin. Warunki samego wypowiedzenia opisujemy w tekście o problemach ze spłatą kredytu.
Datę wymagalności najłatwiej ustalić z pisma wypowiadającego umowę, z harmonogramu spłat albo z wyciągu z ksiąg funduszu, jeśli dług został sprzedany. Warto prosić wierzyciela o te dokumenty na piśmie.
Co przerywa bieg przedawnienia
Art. 123 KC wymienia trzy rodzaje zdarzeń, po których termin biegnie od nowa (art. 124 KC):
- Czynność przed sądem lub komornikiem podjęta bezpośrednio w celu dochodzenia albo zaspokojenia roszczenia: pozew, w tym w elektronicznym postępowaniu upominawczym (e-sąd), wniosek o nadanie klauzuli wykonalności, wniosek o wszczęcie egzekucji. Dopóki postępowanie trwa, termin nie biegnie.
- Uznanie roszczenia przez dłużnika. Nie musi to być oświadczenie „uznaję dług”. Za uznanie sądy uważają zwykle także pisemną prośbę o rozłożenie zaległości na raty, o odroczenie płatności czy podpisanie ugody z windykatorem.
- Wszczęcie mediacji.
Nie przerywają biegu: wezwania do zapłaty, telefony i SMS-y od windykatora, wizyty terenowe ani zgłoszenie długu do rejestru dłużników. Wierzyciel może wysyłać listy przez lata, a termin i tak płynie.
Firmy windykacyjne proponują czasem „korzystną ugodę” albo symboliczną wpłatę na start. Zanim cokolwiek podpiszesz lub zapłacisz, ustal daty. Jeśli dług nie jest jeszcze przedawniony, ugoda zwykle przerwie bieg terminu. Jeśli już jest, pismo może zawierać zrzeczenie się zarzutu przedawnienia, a wtedy spór o skutki będzie rozstrzygał sąd.
Przykład: jak policzyć termin krok po kroku
Daty poniżej policzyliśmy według art. 118 KC: dodajemy liczbę lat do dnia wymagalności, a potem przesuwamy koniec na 31 grudnia tego roku. To przykład ilustracyjny, a nie ocena konkretnej sprawy.
Bank wypowiedział umowę kredytu gotówkowego, a całe pozostałe zadłużenie stało się wymagalne 15 marca 2022 r. Trzy lata mijają 15 marca 2025 r., więc roszczenie przedawniło się z końcem 2025 r., czyli 31 grudnia 2025 r. Jeśli jednak kredytobiorca 10 października 2024 r., a więc przed upływem terminu, wysłał pisemną prośbę o rozłożenie długu na raty, termin zaczął biec od nowa. Nowe trzy lata kończą się 10 października 2027 r., a przedawnienie nastąpi dopiero 31 grudnia 2027 r.
| Sytuacja | Wymagalność / zdarzenie | Upływ 3 lub 6 lat | Przedawnienie |
|---|---|---|---|
| Pojedyncza zaległa rata, umowa niewypowiedziana | 15.06.2021 | 15.06.2024 | 31.12.2024 |
| Całość po wypowiedzeniu, brak działań wierzyciela | 15.03.2022 | 15.03.2025 | 31.12.2025 |
| To samo, ale prośba o raty (uznanie) | 10.10.2024 | 10.10.2027 | 31.12.2027 |
| Pożyczka od znajomego (6 lat) | 20.05.2021 | 20.05.2027 | 31.12.2027 |
Przedawnienie w sądzie: co robić z nakazem zapłaty
Choć sąd bada przedawnienie z urzędu, nie należy zakładać, że wszystko załatwi sam. W pozwie wierzyciel nie zawsze podaje daty w sposób, który od razu pokazuje problem. Jeśli przyjdzie nakaz zapłaty, na sprzeciw jest 14 dni od doręczenia. W sprzeciwie warto wprost wskazać, że roszczenie jest przedawnione, i podać daty: wymagalności, wypowiedzenia, ostatniej wpłaty.
Zignorowanie nakazu ma poważne skutki. Prawomocny nakaz zapłaty to nowy tytuł, a roszczenie nim stwierdzone przedawnia się dopiero po sześciu latach. Do tego wierzyciel może z nim pójść do komornika, a każdy wniosek egzekucyjny znowu przerywa bieg terminu.
Jeśli spór dotyczy wysokości długu, opłat albo odsetek, sprawdź, czy mieszczą się w ustawowych granicach. Odsetki za opóźnienie nie mogą przekraczać odsetek maksymalnych za opóźnienie, które przy stopie referencyjnej NBP 3,75% wynoszą 18,5% w skali roku. Więcej o tych limitach w tekście o limicie kosztów pozaodsetkowych i odsetkach maksymalnych.
Przedawnienie a BIK i rejestry dłużników
Przedawnienie nie działa jak gumka do historii kredytowej. To dwie odrębne sprawy, regulowane innymi przepisami.
BIK
BIK przetwarza dane o kredytach na podstawie Prawa bankowego. Przy opóźnieniu dłuższym niż 60 dni i po uprzednim powiadomieniu klienta kredytodawca może przetwarzać dane bez zgody do 5 lat od wygaśnięcia zobowiązania. Przedawnienie nie oznacza wygaśnięcia długu, więc samo w sobie nie usuwa wpisu. Jak sprawdzić, co dokładnie widnieje w bazie, i jak reklamować błędne dane, opisujemy w tekście o raporcie BIK.
Biura informacji gospodarczej
Dla rejestrów takich jak KRD, BIG InfoMonitor czy ERIF granice wyznacza ustawa o udostępnianiu informacji gospodarczych. Wierzyciel może wpisać konsumenta, jeśli zaległość wynosi co najmniej 200 zł, jest wymagalna od co najmniej 30 dni, minął miesiąc od wezwania z ostrzeżeniem o wpisie i od wymagalności nie upłynęło 6 lat. Biuro musi usunąć dane o konsumencie najpóźniej po 6 latach od wymagalności.
Ten sześcioletni limit jest dłuższy niż trzyletnie przedawnienie długu kredytowego. W przykładzie wyżej dług przedawnił się z końcem 2025 r., ale wpis w rejestrze dłużników może legalnie pozostać do 15 marca 2028 r.
Lista kontrolna, gdy odezwie się wierzyciel po latach
- Nie podpisuj ugody ani nie wpłacaj „symbolicznej kwoty” od razu.
- Poproś na piśmie o dokumenty: umowę, wypowiedzenie, rozliczenie zadłużenia, a przy funduszu także umowę przelewu wierzytelności.
- Ustal datę wymagalności każdej części długu i dolicz 3 lata do końca roku kalendarzowego.
- Sprawdź, czy w międzyczasie nie było pozwu, nakazu, egzekucji ani twojego pisma, które sąd mógłby uznać za uznanie długu.
- Jeśli dostaniesz nakaz zapłaty, złóż sprzeciw w ciągu 14 dni.
- Sprawdź swoje dane w BIK i w biurach informacji gospodarczej. Nieprawdziwy wpis reklamuj u wierzyciela, a przy sporze o rozliczenie złóż reklamację w banku lub firmie pożyczkowej.
Bezpłatnej pomocy udzielają miejscy i powiatowe rzecznicy konsumentów oraz punkty nieodpłatnej pomocy prawnej. Przy sporach z bankiem lub firmą pożyczkową można też zwrócić się do Rzecznika Finansowego.
Najczęstsze pytania
Po ilu latach przedawnia się kredyt gotówkowy?
Roszczenie banku wobec konsumenta przedawnia się po trzech latach od wymagalności, z końcem roku kalendarzowego. Po sprzedaży długu funduszowi termin się nie zmienia.
Czy wpłata części długu przerywa przedawnienie?
Może. Częściowa wpłata połączona np. z prośbą o raty lub ugodą bywa uznawana za uznanie długu, po którym termin biegnie od nowa. Zawsze liczy się treść pism i okoliczności.
Czy muszę sam zgłaszać zarzut przedawnienia w sądzie?
Wobec konsumenta sąd bierze przedawnienie pod uwagę z urzędu. Mimo to warto je wskazać w sprzeciwie lub odpowiedzi na pozew i podać daty.
Czy przedawniony dług zniknie z BIK?
Nie automatycznie. Przedawnienie nie wygasza zobowiązania, a dane w BIK i w biurach informacji gospodarczej rządzą się własnymi terminami.
Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej w konkretnej sprawie.
